Шинэ мэдээ

Их хэмжээний бугын ясан эврийг хууль бусаар тээвэрлэж явсныг илрүүлжээ7 сар 22. 10:56Баянхошууны эцсийн буудлаас 10 дугаар хороо хүртэлх 0,8 км авто замын барилгын ажил дууслаа7 сар 22. 10:46Түрээсийн орон сууцны цахим бүртгэл эхэллээ7 сар 22. 10:38Далай ээжийг гадаад ертөнцөд таниулсан тайгын бүсгүй7 сар 22. 10:33Улаанбаатарт бороотой, 20 хэм дулаан байна7 сар 22. 10:28НӨАТ: 10 сая төгрөгийн зургаан азтан тодорлоо7 сар 22. 10:27Сэвлэг үргээх болон үс засуулахад тохиромжгүй7 сар 22. 9:58Цэцэрлэгийн бүртгэл эхэллээ7 сар 22. 9:54Маргааш НӨАТ-ын сугалааны 50 саяын азтан тодорно7 сар 20. 14:03"ИХ ХУРД 8": Уяачийг “Land cruiser”, уралдаанч хүүг нэг өрөө байраар шагнана7 сар 20. 14:00Монгол туургатны морьтны өв, соёлын "Их хурд-8" наадам эхэллээ7 сар 20. 10:57Түрээсийн орон сууц 68.59 мкв, 49.23 мкв, 39.30 мкв гэсэн гурван төрлийн сонголттой байна7 сар 19. 16:41СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Дөрвөн хүн амь насаа алдсан ноцтой осол гарлаа7 сар 19. 14:45ТАНИЛЦ:Цахим дуудлага худалдаагаар худалдах газруудын байршил7 сар 19. 11:41Улаанбаатарт бороотой, 20 хэм дулаан7 сар 19. 11:31Өнөө, маргаашдаа дуу цахилгаантай, усархаг бороо үргэлжлэн орно7 сар 19. 11:21Өнөөдөр гурван дүүрэгт цахилгаан хязгаарлана7 сар 19. 11:12Түрээсийн орон сууцны шинэ журмыг танилцуулж байна7 сар 17. 15:16Үер усны аюулаас сэрэмжлүүлж байна7 сар 17. 12:02"Улс оронд ШИНЭ ГАРАА, ШИНЭ ЭХЛЭЛ даруй хэрэгтэй байна"7 сар 17. 10:52

Сутай хайрханы оргилд гарсан бор морь

/1-р сарын 3/  -  10 цаг 50 минут

Сутай ууланд гарсан бор морины тухай нийтлэлийг та бүхэндээ сонирхуулая. Тахиж явдаг хайрханы минь оройд шүтээн болсон морь минь гарсан саяхан мэт. Он цаг улирч удаан хугацаа өнгөрсөн ч энэ морины тухай дурсамж түүх болон үлджээ.

СУТАЙ ХАЙРХАНЫ ОРГИЛД ГАРСАН МОНГОЛ БОР МОРЬ

Монголд төдийгүй дэлхийд анхных хэмээн тооцогдож болох ууланд авирсан морины тухай уншигч танд сонирхуулах гэж байна. Монгол Алтайн нурууны мөнх цаст, ноён оргилуудын нэг төрийн тахилгат Сутай хайрхан уул Ховд Говь-Алтай аймгийн 4 сумын нутагт тэнгэр баганадан мөнх цасаа гялбуулан асарлаж байдаг. Энэ хайрханы өвөр бэлд Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын төв байна. Тонхил сумынхан хэзээний уулыхан гэж өөрсдийгөө өргөмжлөх дуртай. Уулын их яруу найрагч хэмээгдэх Тоомойн Очирхүү энэ нутгийнх. Энэ ариун дагшин уулсын нутагт төрсөн олон уран бүтээлч байдгийн нэг нь сэтгүүлч, яруу найрагч Гочоогийн Чардаг. Тэр бас уулчин хүн. Уулын спортын мастер цолтой. Ингээд Сутай хайрхан ууландаа хөтлөн авирсан шандаст сайхан хүлгийнх нь тухай яриулснаа хүргэе.
-Та уулчин хүн, морь ууланд хөтөлж авирсан тухайгаа, энэ мориныхоо талаар ярихгүй юу?
-Бид ууланд 1981 оноос л эхэлж авирсан. Тэр үед ууланд авирч байхад гавьяат тамирчин Оюунболдын аав Дугарсүрэн гуай Дарханаас ирсэн. Бямбаа гэж уулын спортын мастер байсан. Мотоциклтой авиралт хийсэн. Тэгээд ууланд мотоциклтой авиралт хийхээр нь бид нар бас бодсон л доо. Мотоциклтой авирч болж байхад морь аваад гарч болохгүй юм бол уу гэж ярилцсан. Унаж гарна ч гэж байхгүй л дээ. Тэгээд судалсан. Тэнд Хулан гэж нэгдлийн адуу хариулдаг айл байсан. Хулангийхаас нэг морь өгөөч гэсэн. Хулан маань нэг бор морь зааж өгсөн юм. Энэ бол зоригтой, бас шандастай 9 настай морь. Их тэнхээтэй. Та нар үүнийг л хөтөлж гарахыг бодооч гэсэн. Энд чинь бараан газраа ч явахад бэрх цас мөсөн дээр явахад ч бүр хэцүү шүү дээ. Тэгээд л бор морио Галсан гэж нутгийн малчин хөгшнөөр сайхан сойлгоод сургуулаад авлаа. Бас жаахан эмнэгдүү байсан юм. Хөтөлж сургаад. Дараа нь туурайг нь тахлахаар бэлтгэсэн. Доошоогоо шүдтэй /шпитэй/ тах бэлтгэсэн. Ингээд ууланд авирах болсон. Уулынхаа бэлд очиж хонолоо. Эхлээд хад асгатай газар нь хөтлөөд явлаа. Яг мөснийхөө зах дээр ирээд зөөлөн юм дэвсэж байж унагаагаад тахаа хийгээд л хатөлсөн дөө. Адуу ч их ухаантай шүү. Хүн л хаашаа явна дагаад байна. Нөгөө л үргээд наашаа цаашаа зулраад байдаг нь үгүй болсон. Хөтлөх ч хэрэггүй болсон. Ногты авчихсан. Сул л дагаад байгаа. Тэгээд л орой дээр нь гарсан. Адуу ч амраад нам унтчихдаг юм билээ. Ядардаг юм уу, тайвширдаг юм уу тугны хажууд нам унтчихсан. Буцаад буухдаа нэлээд хүнд зам туулсан. Тэгээд л борвиор нь нохой шиг суулгаад доор нь тохом дэвсээд тэгээд олсоор татаж гулгуулсаар байгаад л цас мөснөөс нь буусан. Тэгээд бараан газрынхаа зах руу орсон. Морио босгосон. Тэгэхэд хөтөлсөн хүн л хаашаа явна түүнийгээ л дагаад байх юм билээ. Мөн ч ухаантай шүү. Одоо байхгүй л дээ. Сүүлд нь жаахан хүйтэн гараар ороод тууварт туулгасан сураг дуулдсан. Сум нэгдлийн дарга Дашхүү гэж хүн байхдаа сэтэрлээд онголоод тавьсан морь байхгүй юу. Энэ хүнийг явсаны дараа эзэн нь тууварт өгчихсөн юм билээ. Энэ их түүхтэй адгуусыг тэгээд хайрлаагүй л юм даа. Миний бодоход монголын хамгийн өндөрт гарсан морь бол энэ бор морь, түүгээр ч барахгүй ууланд авирсан морь дэлхийд өөр байдаг ч юм уу үгүй ч юм уу одоогоор л олж мэдээгүй. Сутай хайрхан уулын ноён оргил чинь 4250 метрийн өндөртэй. Яг үнэндээ бол спортын чиглэлээр авирсан л морь юм л даа. Ийм л нэг сайхан морь байлаа.
-Энэ морьтой авиралтанд хэдэн хүн явсан юм бол?
-Бид зургуулаа явсан.
-Бэхэлгээ энэ тэр хийнэ биз?
-Хийнэ, хийнэ. Цээжээр нь бас бөгсөн талаар нь нэг нэг бэхэлсэн. Энэ бэхэлгээнээсээ хоёр талаас нь дөрвөн хүн татаж явна. Нэг нь хөтөлнө. Нэг нь ард нь явна. Ер нь 6-уулаа л үүрэгтэй. Ингэж явсаар байгаад л гарсан. Энэ бор морины минь ууланд авирахад хэрэглэсэн бүх тоног хэрэглэл Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын орон нутгийг судлах музейд одоо ч байгаа л даа. Хазаар ногт нь, тохом нь, бэхэлгээний матераил нь хадгалагдаж байдаг.

Сэтгүүлч Л.Мөнхтөр

 
 

 



АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд royal.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл бичих

 Утас: 90558369, И-Мэйл: royalinfo@gmail.com

© 2018. All Rights Reserved. Вэб сайтыг DsSoft LLC